Verhalen - Techniek - Breedbeeld, wat doen we ermee?

Historie

Wanneer we het op deze pagina’s hebben over breedbeeld, dan praten we over video en TV. Breedbeeld voor film in de bioscoop is al meer dan 50 jaar oud en dat is een verhaal apart. Toen al heel lang geleden de eerste TV’s werden gemaakt, hadden die dingen een ronde beeldbuis. (fig. 1) Technisch was het nog niet mogelijk om rechthoekige beeldbuizen te maken. De diameter was niet meer dan een centimeter of 20 en daarop werd een zo groot mogelijke rechthoekig beeld gemaakt. Dat beeld had een verhouding van (H:V) 4:3. (fig. 2)Die verhouding heeft heel lang stand gehouden, want alle ‘oude’ beeldbuizen die we tot voor kort in de winkels zagen hadden diezelfde verhouding.

Breedbeeld

Maar de techniek staat niet stil. Er kwamen rechthoekige beeldbuizen, zelfs tot een grootte van meer dan 86 cm diameter. Jawel, de grootte van een beeldbuis wordt nog steeds uitgedrukt in een diameter. En dan ook nog in inches. Het is in feite de diagonale afmeting van het scherm. Toen de wereld vol zat met TV’s in 4:3 formaat verzonnen de fabrikanten een nieuwe afmeting. ‘Breedbeeld’ met een horizontaal : verticaal verhouding van 16:9. (fig. 3. tussen de lijnen = 4:3) Dat zou meer passen bij hetgeen onze ogen zien. Maar er was in eerste instantie weinig animo voor bij de kijkers. De omroepen bleven in 4:3 uitzenden en dat gaf van die rare uitgerekte beelden op een breedbeeld toestel. (fig. 4) Pas toen films in breedbeeld op DVD uitgebracht werden kreeg de consument er trek in. En toen veel later de platte plasma en LCD schermen op de markt kwamen en ook de omroepen over stag gingen, ging iedereen aan de breedbeeld.

Breedbeeld in camcorders

Camcorder fabrikanten speelden al snel in op de mogelijkheid om ook video op te nemen in breedbeeld met amateur camcorders. In de camcorder kan dat op twee manieren.

1. Het in breedbeeld opgenomen beeld wordt horizontaal in elkaar gedrukt. Het beeldformaat van de zoeker blijft 4:3. (fig 5) Daarbij blijven alle 720 x 576 pixels (beeldpunten) waaruit een beeld bestaat in gebruik, maar als je dat op een breedbeeld TV gaat bekijken, dan wordt horizontaal wat van de beeldkwaliteit ingeleverd. Je rekt het beeld horizontaal weer uit.

2. Het beeld wordt in de camcorder opgenomen in zogenaamd letterbox formaat. Er worden dan boven en onder in het beeld 2 x 72 beeldlijnen zwart gemaakt. (fig. 6) Het beeldformaat wordt dan 720 x 432 pixels. Als je dat op een breedbeeld TV ziet, dan is de beeldkwaliteit nog minder.

Techneuten die nu gaan zitten rekenen merken dat 720 x 576 geen verhouding is van 4:3. Dat klopt. Dat heeft te maken met de overgang van het analoge signaal naar het digitale signaal. Van analoge beeldlijnen naar digitale pixels. De oorspronkelijke beeldinhoud is 768 x 576 pixels.

Toen kwam HD

Maar de techniek staat niet stil. De beeldkwaliteit moest nodig verbeterd worden. Dat kon alleen door meer pixels horizontaal en verticaal te gaan gebruiken. De verschillende fabrikanten gingen aan het werk en het werd een ratjetoe. Er ontstonden misschien wel 10 verschillende systemen. Dat kwam ook, omdat nu al heel lang in Amerika, Japan en Europa verschillende TV systemen zijn. Toch werden er na lang onderhandelen afspraken gemaakt tussen de verschillende fabrikanten. En dan praat ik over camcorders, want voor (platte) TV’s is het nog steeds hetzelfde. Op wat uitzonderingen na.

HDV en AVCHD normen

Camcorders worden nu in twee smaken gemaakt. Natuurlijk is alles breedbeeld, maar er zijn twee normen voor hoge resolutie (HD = High Definition). (Ik laat exotische apparaten die aangeprezen worden als telefoons, voice recorders en nog zo het een en ander die ook video kunnen opnemen buiten beschouwing)

HDV (High Definition Video) maakt gebruik van 1440 x 1080 pixels. De compressie is MPEG-2. Dat is dezelfde compressie die gebruikt wordt voor gekochte en zelf gebrande DVD’s. HDV wordt in camcorders opgeslagen op DV bandjes want HDV heeft dezelfde datastroom als DV. Alleen een andere compressie. Er zijn ook camcorders die de films opslaan op een harde schijf. Omdat de compressie MPEG-2 is, hebben de meeste goede video montagesystemen weinig moeite met het monteren van deze videofilms. Er is wel een snelle PC voor nodig. En als je ook nog in ‘real-time’ wilt kunnen monteren heb je ook nog een ‘versnellerkaart’ nodig.

AVCHD (Advanced Versatile Codec High Definition) gebruikt 1920 x 1080 pixels. (Voor TV’s is dit Full-HD) De compressie is gebaseerd op MPEG-4. De camcorders die hiermee werken slaan de beelden op, op harde schijf, Blue-ray schijf of geheugenkaart. Er zijn een klein aantal montage programma’s die AVCHD kunnen monteren. Eis is wel, een zeer snelle PC en dan gaat het monteren nog tergend langzaam. Als je een overgang zoals een overvloeier wilt bekijken dan moet die eerst gerenderd worden. Dat kan tot 20 maal de lengte van de overvloeier duren. En dat geld ook voor het moment dat je de gemonteerde film wilt uitdraaien naar een Bue-ray Disk (BD) want alleen daarop kun je deze compressie kwijt. AVCHD zal zonder meer wel een keer een norm worden, maar voor de amateur die zijn films wil monteren is het (nog) niks.

Testen hebben trouwens uitgewezen dat films, opgenomen en gemonteerd op HDV een betere beeldkwaliteit hebben dan gemonteerde films op AVCHD. Voor amateurs die nu willen overstappen naar HD dus een reden om HDV te kiezen.

En dan nog iets; Full-HD TV’s zijn natuurlijk prachtig. Als je daar rechtstreeks een camcorder voor AVCHD op aansluit heb je het mooiste plaatje wat je kunt wensen. Maar voor TV programma’s hoef je zo’n apparaat niet te kopen. Uitzonderingen daar gelaten wordt er niets in dit formaat uitgezonden. Ook in HDV gemonteerde films zien er echt niet beter uit op een Full-HD scherm. Een HD-ready scherm is dus (voorlopig) meer dan voldoende. Daar zijn natuurlijk wel kwaliteiten in, maar dat is een ander verhaal.

november 2008.