Verhalen

Speelfilm - Tip 09 - Werken met amateur acteurs

Waar heel veel amateurfilms aan mank gaan is het gebrek aan acteertalent van de acteurs. Het is voor amateursfilmers ook niet mogelijk om profs te contracteren, maar de regisseur van de film is meestal ook geen spelregisseur. De (amateur)regisseur van (amateur)films concentreert zich meestal alleen op het maken van de film en niet op de kwaliteit van het spel. Spelregie is een vak apart. Is daar wat aan te doen?

Toneel acteurs

Er zijn filmmakers die in zee gaan met (amateur) toneelgezelschappen. En eerlijk gezegd, heb ik dat zelf ook wel eens gedaan. Maar het werd nooit zo'n groot succes. En ik denk dat ik weet hoe dat komt. Ik ben 10 jaar lang regisseur geweest van een amateur toneelgezelschap. Het acteren op toneel is een volledig andere discipline dan het acteren voor een film. Acteurs op het toneel moeten de achterste rij stoelen bespelen. Daarom moeten gebaren uitbundiger zijn, er moet harder worden gesproken en de mimiek moet sterker zijn. Daarbij speel je op het toneel altijd min of meer in de richting van het publiek (de vierde muur). Bij film is dan niet noodzakelijk. Daarbij wordt film vrijwel nooit in volgorde van handeling opgenomen. In tegenstelling tot een toneeluitvoering waarbij alles van begin tot eind vloeiend moet verlopen. Bij film kun je het ook nog, net zo vaak over doen als je wilt. En dat doe je ook, want je wilt afwisseling in je beelden maken met totalen, half totalen en close-ups.

Repeteren

Wanneer je acteurs wilt hebben voor een speelfilm, dan kan dat heel goed met mensen die dat nog nooit gedaan hebben. Er zijn twee voorwaarden. Ze moeten volledig begrijpen waarover een gespeelde scène gaat, en ze moeten de kans krijgen om hun eigen tekst daarbij te verzinnen. De regisseur gaat vooraf eerst aan het werk met de spelers om een 'mise en scène' te verzinnen. Het lopen en bewegen van de spelers moet voor hun zelf logisch zijn. Ze hoeven voor mij dan ook geen rekening te houden met de vraag waar later de camera komt te staan. De regisseur geeft de spelers de kans om hun eigen tekst te zeggen. Hij geeft daarbij aan waar de tekst mee begint en waar hij mee moet eindigen. Met dat gegeven gaan de spelers eerst repeteren, tot het naar de zin is van de regisseur. De regisseur zal op bepaalde tekst de nadruk willen leggen of meer lichaamstaal willen zien. Hij zal de spelers aansporen om 'klein' te spelen. De spelers hoeven in film geen grote gebaren te maken. En de teksten kunnen "normaal" uitgesproken worden. De geluidsman moet er later maar voor zorgen dat alles verstaanbaar op de band terecht komt. Nu is mijn ervaring dat de spelers in staat zijn om alle keren dat een scène gespeeld wordt, dit vrijwel steeds op precies dezelfde manier doen. De spelers ervaren hun spel en tekst als volledig natuurlijk. En daar gaat de regisseur gebruik van maken.

Opname

Op dat moment komt de cameraman en de geluidsman aan de beurt. Ze hebben mee gekeken bij de repetitie en in overleg met de regisseur wordt bepaald hoe en vanuit welke standpunten een scène opgenomen gaat worden. Er moet eerst beslist worden waar de camera moet staan voor een mastershot. Dat is een totaal opname waarbij de hele handeling en het geluid in één keer opgenomen wordt. De uitsnede blijft 'totaal' maar de camera kan wel voorzichtig meedraaien met de spelers als dat nodig is. Maar liever niet. Bij het maken van het mastershot moet wel rekening worden gehouden met de 'line of action'. De camera mag daar volgens de filmwetten natuurlijk niet overheen. Nu zal de scène nog een aantal keer geheel gespeeld gaan worden, maar nu worden de opnames gemaakt in 'half-totaal' en in 'close-up'. Afhankelijk van de scène zal de camera lager (kikker perspectief) of hoger (vogel perspectief) geplaatst worden. Dat is iets wat de regisseur al vooraf heeft bedacht. Maar omdat de acteurs improviseren wat hun tekst betreft zal hij misschien tijdens het opnemen wijzigingen moeten aanbrengen in zijn (misschien) vooraf bedachte decoupage.

Decoupage

Toen we vroeger nog op film werkten werd vooraf een decoupage op papier gemaakt voor zo'n scène. Filmmateriaal was duur en daar moest je zuinig mee omgaan. Maar video kost bijna niets en nu kun je steeds alles van voor naar achter helemaal opnemen. De decoupage wordt dus nu gemaakt tijdens de montage. En omdat de amateur acteurs in staat zijn om een scène steeds vrijwel hetzelfde te spelen zijn in de montage vloeiende overgangen te maken.

Voorbeeld

Als voorbeeld neem ik een kort filmpje met de titel "De Magische Knip" die tijdens het AVO Clubkampioenschap in 2004 de tweede prijs heeft gewonnen. Het verhaaltje is, in het kort, als volgt.

Locatie 1. In het park.
  1. Twee meisjes, Roos en Eva hebben een oude portemonnee gevonden.
  2. Ze binden er een lang stuk zwart garen aan en leggen de portemonnee op een pad in het park.
  3. Zelf verschuilen ze zich in een bosje in afwachting van wat er gaat gebeuren.
  4. Eerst komt er een man aan die de portemonnee wil pakken, maar Roos en Eva zijn sneller. De man loopt lachend door.
  5. De portemonnee wordt weer op het pad gelegd.
  6. Er komt een echtpaar aanlopen. De man ziet de portemonnee maar ook het touwtje. Hij zet zijn voet op het touw en trekt de portemonnee eraf. Hij neemt de portemonnee mee.
  7. De meisjes komen uit hun schuilplaats en schelden de man uit.
  8. Een eind verder kijken de man en de vrouw wat er in de portemonnee zit.
  9. Dan blijkt dat het een magische portemonnee is. Als je hem naar rechts opent, dan is hij leeg. Open je hem naar links, dan zit hij ineens vol met geld.
  10. De lang gekoesterde wens om een auto te kopen kan nu in vervulling gaan.
Locatie 2. Bij de garage.
  1. We zien het echtpaar bij de tweedehands auto's kijken. Ze vinden de auto van hun keuze.
  2. De vrouw vraagt aan de man of de portemonnee nog 'werkt'. De (filmische) truc wordt nog een keer gedaan.
  3. De verkoper van de auto komt de zaak uit. De vrouw ziet hem komen.
  4. De man vindt in de portemonnee een klein kaartje en moet daarom grinniken.
  5. Verkoper geeft man en vrouw een hand en vraagt wat hij voor hun kan doen.
  6. Ze willen de auto wel kopen en de verkoper haalt de kaart met gegevens uit de auto.
  7. De verkoper vraagt hoe ze willen betalen en het antwoordt is: "contant".
  8. Maar de man opent de portemonnee op de foute manier. Leeg.
  9. De man draait de portemonnee om en nu is hij vol.
  10. De verkoper kijkt vol belangstelling naar die handeling.
  11. De auto wordt betaald, maar de verkoper heeft nog een vraag: "kan ik die portemonnee niet kopen?".
  12. De verkoper biedt aan dat ze de auto gratis krijgen als hij de portemonnee krijgt.
  13. De vrouw wil dat niet, maar de man hapt toe.
  14. Het echtpaar rijdt weg in de nieuwe aanwinst, maar de vrouw is boos. "We hadden er nog veel meer mee kunnen kopen".
  15. De man: Nee, er zat een kaartje in ....
  16. We zien de verkoper die het kaartje vindt waar op staat: "Dit werkt maar één keer", en de portemonnee een rotschop geeft.

Het verhaal in beeld

Foto 02. t/m foto 05 Aantal takes: 3, in verschillende uitsneden. Allen gebruikt. Decoupage in de montage.
Opdracht: kijk wat er in de portemonnee zit en merk dat het een magische portemonnee is. Laatste zin: "Nu kunnen we toch die auto kopen".

Foto 06 t/m foto 12. Aantal takes: 5 in verschillende uitsneden. Van alle takes zijn stukken gebruikt. Decoupage in de montage.
Opdracht: De goede auto wordt gevonden. Verkoper geeft man en vrouw een hand. Echtpaar heeft keuze al gemaakt. Verkoper is daar blij mee. Er moet contant betaald worden. De portemonnee wordt onder de neus van de verkoper eerst fout open gedaan en daarna goed. De verkoper wil de portemonnee kopen met het geld van de auto. Ze nemen afscheid en de auto rijdt weg.


Hun tekst:
Eva: Shit
Roos: Rotzak







Vrouw: Wat een ouderwetse portemonnee
Man: zullen we eens kijken of er wat in zit
Vrouw: Oh, leeg. Jammer







(na omdraaien van de portemonnee)
Man: Oh, moet je nou eens kijken wat er allemaal inzit.








Vrouw: Kijk nou toch eens wat een geld zeg.
Man: Als je hem omdraait zit er ineens een heleboel geld in.







Vrouw: dat is me wat
Man: Kunnen we toch die auto kopen








(ze lopen om de auto heen)
Vrouw: Dit vind ik een mooie auto. Mooie kleur.
Man: ja, dit moet hem worden.







Verkoper: (heeft de kaart uit de auto gehaald)
U kunt hem kopen.
Hoe doen we dat?
Betaald u contant of op rekening?
U kunt met mij alle kanten op.
Man: Nee, ik betaal contant.




Man: Oh, sorry, zo is hij leeg.
(man draait portemonnee om en neemt het geld eruit)








Verkoper: (neemt geld aan)
Dank u wel.
Ik tel het niet na, ik ken u.
Maar mag ik een vraag stellen?
Is die portemonnee misschien te koop?
Vrouw: Nee hoor, dat wil ik niet.
Verkoper: Ja, alleen als mevrouw het er mee eens is.



Man: Dat interesseert me niet.
Alles is te koop.
Verkoper: Nou ik heb wel belangstelling voor die portemonnee
Man: Okee, wat geeft u ervoor, wat geeft u ervoor?





Verkoper: Zal ik het goed met u maken?
Ik geef u het geld voor die auto terug en dan krijg ik die portemonnee.
Man: Nou, dat is goed.
Vrouw: Nee hoor ik ben het er toch niet mee eens.
Verkoper: Een deal is een deal, meneer (geeft het geld terug)



Verkoper: hier is het sleuteltje.
En dan zal ik u nog even uitgeleide doen.
Goedemiddag.






Credits:

Camera: Bert Pot
Microfoonhengel: Johan Kuiper
Scenario en regie: Gé Kikkert

De Meisjes: Eva Vennink en Roos Beverdam
Eerste Man: Johan Kuiper
Verkoper: Jan van der Geest
Vrouw: Mieke Kikkert
Man: Gé Kikkert

Eerder verschenen in Video Hobby Magazine (nu Video emotion)
nr. 50 (februari / maart 2004)