Verhalen

Speelfilm - Tip 02 - Film is communicatie

Verhaal in beeld

Film is het vertellen van een verhaal in beelden en geluid. Dat verhaal speelt zich af in een kader en wordt 'geprojecteerd' op, of in een plat vlak. Voor video is dat meestal een televisietoestel. De maker vertoont het verhaal - de videofilm -aan de kijker. Het is vrijwel altijd de bedoeling van de maker om zijn verhaal aan anderen te laten zien. Die kijker is dus erg belangrijk. De maker zal zijn verhaal moeten vertellen op en manier die de kijker 'verstaat'. De maker zal zich daarvan ook steeds bewust moeten zijn bij elke fase van het maakproces. Het is communicatie, maar wel in één richting.

Volgorde

Bij het maken van een film is de maker vrij om te doen en te laten wat hij wil. Maar als hij wil bereiken dat de kijker begrijpt wat hij bedoelt, dan zal hij de 'taal' van de kijker moeten spreken. En die taal van de kijker is aan wetmatigheden gebonden. Vergelijk het met een verhaal in geschreven vorm. Als je alle zinnen van een geschreven verhaal los knipt, de boel door elkaar gooit en dan in een andere volgorde die zinnen weer op een papier plakt, dan staat daar nog steeds dat volledige verhaal. Maar de lezer kan er geen touw meer aan vastknopen en begrijpt niets van het verhaal. Andersom, als de maker van een speelfilm zijn beelden op een wat experimentele manier presenteert, en de kijker kan daar voor zichzelf een afgerond verhaal van verzinnen, dan is het ook goed. Ook als het verhaal voor de kijker een beetje anders uitvalt dan de maker bedoeld heeft. Overigens evolueert de kijker wel. Als wij nu kijken naar films van 30 of 40 jaar oud, dan valt het op hoe traag alles verloopt. In die tijd moest het verhaal meer 'uitgelegd' worden. Als een persoon in de film van plaats A naar B moest gaan, dan zagen we hem ook die weg afleggen. Dat hoeft tegenwoordig niet meer. De hedendaagse kijker weet wel dat die weg afgelegd is.

Filmwetten

Het filmverhaal wordt daarom veel sneller verteld dan vroeger. En dat heeft alles met montage van de film te maken. Maar als het met montage te maken heeft, dan heeft het ook met het hele traject daarvoor te maken. En daar moet je als filmmaker rekening mee houden. Je kunt ook deze vorm van communicatie vastleggen in geschreven en ongeschreven filmwetten. Een film begint met een inleiding. De kijker moet voorgesteld worden aan de karakters en de omgeving van het verhaal. Het is mooi als in de eerste minuut van de film al duidelijk is wat de 'sfeer' van de film is. Je moet de beelden waaruit het verhaal is opgebouwd in de goede volgorde zetten. Elk shot heeft een relatie met het shot ervoor en erachter. Als de kijker een overgang van het ene shot naar de volgende niet direct begrijpt, dan raakt hij in de war. En raakt de draad van het verhaal kwijt. De filmkijker kan nou eenmaal niet even 'teruglezen' wat hij niet direct heeft begrepen. De filmmaker zal zich dus moeten verplaatsten in zijn publiek.

Regisseur

Speelfilm maken is niet iets wat je alleen kunt doen. Het schrijven van het verhaal wil nog wel, maar zodra er opnames gemaakt moeten worden, krijg je te doen met meer mensen. Als je als regisseur van de film optreedt dan krijg je ook te maken met communicatie naar de 'crew' en 'cast'. De crew, de mensen achter de camera willen van je weten wat ze moeten doen en hoe. De cast, de spelers in de film moeten hun tekst kennen en weten hoe ze zich voor de camera moeten bewegen. Het is voor al deze mensen belangrijk te weten wat je als regisseur met de beelden wilt. Je bent daarom verplicht om uitgebreid te vertellen wat de bedoeling is. En dit is communicatie in twee richtingen. De crew en cast zal steeds proberen om dingen anders te doen dan jij als regisseur graag wilt. Je moet daar naar luisteren, maar jij beslist wat je wel of niet gebruikt van de ingebrachte suggesties. En als je de goedbedoelde opmerkingen niet wilt gebruiken, zul je moeten uitleggen waarom niet. Die crew en cast staan daar ook in hun vrije tijd en ze moeten het wel leuk blijven vinden wat jij van ze wilt. Met kwaaie honden is het moeilijk kersen eten (of zo iets).